Szata roślinna Wielkopolskiego Parku Narodowego

 

Na obszarze Wielkopolskiego Parku Narodowego dominują ekosystemy leśne, wyróżniające się ponadprzeciętną bioróżnorodnością. Lasy reprezentowane są przede wszystkim przez siedliska grądowe i zespół roślinny grądu środkowoeuropejskiego, który obejmuje wielogatunkowe lasy liściaste z udziałem grabu pospolitego, rodzimych klonów, lipy drobnolistnej, dębu szypułkowego oraz leszczyny pospolitej. Do elementów runa grądów można zaliczyć takie gatunki jak np.: przytulia leśna, wiechlina gajowa, przylaszczka pospolita czy też zawilec gajowy. Do gatunków rzadko spotykanych i atrakcyjnych ze względu na okazałe kwiaty należy tutaj lilia złotogłów, która w Polsce objęta jest ochroną ścisłą. W grądzie można także zaobserwować rzadki gatunek chroniony - jarzęba brekinię. Drzewo to stanowi cenną domieszkę lasów liściastych, ale niestety w Polsce rośnie na izolowanych stanowiskach, Z tego powodu w ostatnich latach podjęto zintensyfikowane działania związane z przywróceniem tego gatunku do naszych lasów. Na mniej żyznych glebach rozwinął się w Parku zespół środkowoeuropejskiej kwaśnej dąbrowy trzcinnikowej, która zgodnie z nazwą obejmuje lasy liściaste z przewagą dębów. Najbardziej ubogie i suche siedliska zdominowane są przez sosnę pospolitą, stanowiącą podstawowy element suboceanicznego boru świeżego oraz kontynentalnego boru mieszanego (gdzie rośnie wraz z dębem). Z kolei najbardziej wilgotne obszary Parku to potencjalne siedliska dla takich gatunków drzew jak np. olsza czarna, jesion wyniosły i wiązy, oraz takich zbiorowisk jak: łęg jesionowo-wiązowy, łęg jesionowo-olszowy, łęg wierzbowy, łęg topolowy, ols porzeczkowy oraz ols torfowcowy.

Spośród ekosystemów nieleśnych na uwagę zasługują m.in. łąki trzęślicowe, czyli bogate florystycznie, kwietne, zmiennowilgotne łąki, z udziałem trzęślicy modrej - trawy od której powstała nazwa siedliska. Łąki te przyciągają uwagę kwitnącymi w różnych barwach roślinami, stanowiąc prawdziwą ucztę dla zmysłów. Rosną tam takie gatunki jak: mieczyk dachówkowaty, kosaciec syberyjski czy też starodub łąkowy. W celu zachowania wyżej wymienionych gatunków podejmowane są specjalne działania w zakresie ochrony in situ (w otoczeniu stanowisk roślin) oraz ex situ (poza miejscem występowania, np. rozmnażanie z nasion w warunkach kontrolowanych). Starodub łąkowy to reprezentant roślin zagrożonych w skali Unii Europejskiej, który chroniony jest dyrektywą siedliskową w ramach równolegle funkcjonującego obszaru Natura 2000 o nazwie „Ostoja Wielkopolska”. W Polsce bylina ta objęta jest ścisłą ochroną gatunkową i wymaga ochrony czynnej.

W eutroficznych jeziorach Parku często obserwowany jest zespół zanurzonego w wodzie rogatka sztywnego oraz zbiorowiska z dominacją grążela żółtego, żabiścieku pływającego lub grzybieni białych, stanowiących z kolei przykład roślin o liściach pływających. W takich jeziorach, a szczególnie w zbiornikach zarastających, można spotkać także osokę aloesowatą. Ta interesująca roślina ma białe kwiaty i wykształca rozetę grubych, przypominających aloes liści, które są zanurzone lub pływające na powierzchni wody.

Jako ciekawostkę można uznać występowanie na terenie Parku roślin mięsożernych.
W ekosystemach wodnych i torfowiskowych są to m.in. rosiczka okrągłolistna, pływacz zwyczajny, pływacz drobny oraz pływacz pośredni. Rosiczki unieruchamiają swoje ofiary wykorzystując lepką substancję na liściach, z kolei pływacze wyposażone są w specjalne pęcherzyki, dzięki którym zasysają drobne zwierzęta wraz z wodą.

We florze Parku obecne są także rośliny pasożytnicze, takie jak np. łuskiewnik różowy pasożytujący na korzeniach drzew i krzewów. Przykładem roślin półpasożytniczych jest jemioła pospolita, która za pomocą ssawek czerpie z drzew wodę wraz z solami mineralnymi.

Grupa sukulentów, czyli roślin przystosowanych do gromadzenia w tkankach wody „na zapas”, reprezentowane są m.in przez dość często spotykanego tutaj rozchodnika wielkiego. Bylina ta związana jest z suchymi glebami o znacznej przepuszczalności wody.

Niestety w Parku rosną także niechciani przybysze z innych kontynentów - obce gatunki roślin. Niektóre z nich to gatunki inwazyjne, które stanowią zagrożenie dla rodzimej przyrody i są trudne do wyeliminowania. Często nasiona tych gatunków są przenoszone przez zwierzęta np. z ogrodów. W rozsiewaniu biorą udział m.in. ptaki, które poszukują pożywienia w postaci owoców, a zjadając przy okazji nasiona, przyczyniają się do rozprzestrzeniania obcych roślin w Parku. Do ekspansywnych lub nawet inwazyjnych gatunków obcych spotykanych w Parku zaliczane są przede wszystkim gatunki pochodzące z Ameryki Północnej, takie jak: klon jesionolistny, świdośliwa kłosowa, czeremcha późna, nawłoć późna i kanadyjska czy też uczep amerykański. Z kolei z Azji przybyły rdestowce, niecierpek drobnokwiatowy i gruczołowaty oraz irga błyszcząca.





fot. A. Rodziewicz

Wielkopolski Park Narodowy
Jeziory 62-050 Mosina, tel. (0-61) 898 23 00
sekretariat@wielkopolskipn.pl

STRAŻ PARKU
509 544 750 - komendant
501 409 587
strazwpn@wielkopolskipn.pl